Randvoorwaarden brainstormen

Randvoorwaarden bij brainstormen

Organiseert u binnenkort een brainstorm? Dan denkt u wellicht niet direct aan het opstellen van randvoorwaarden. Creativiteit moet immers ongeremd kunnen stromen, toch? Ja, zeker! Deze randvoorwaarden zorgen er juist voor dat deelnemers elkaar kunnen inspireren en gezamenlijk tot écht goede ideeën komen. Ideeën die daadwerkelijk het verschil kunnen maken voor uw bedrijf. Met deze vijf randvoorwaarden brainstormt u creatief naar succesvol resultaat.

  1. Diversiteit deelnemers

Onafhankelijk van het aantal deelnemers is het van belang om voldoende diversiteit binnen uw brainstormgroep te hebben. Mensen van verschillende achtergronden en met een andere kijk op de zaken kunnen juist gezamenlijk tot innovatieve ideeën komen. Elke keer in hetzelfde team brainstormen kan ervoor zorgen dat deelnemers in een rol vervallen of dat hiërarchie een rol gaat spelen.

  1. Open denk modus

Voor een creatieve brainstorm is het belangrijk dat elke deelnemer zich mentaal openstelt. Benadruk vooraf enkele belangrijke ‘spelregels’: geef geen kritiek: niet op elkaars ideeën maar ook niet op die van uzelf. Wie weet wat er door uw idee, bij uw collega in het hoofd komt.
Streef naar kwantiteit, alle ideeën mogen worden ingebracht, hoe meer ideeën, des te groter de kans op variatie en uiteindelijk op hét idee. Geef niet te snel op! Wilde, gekke, bijna onmogelijke ideeën zijn allemaal toegestaan. Verloopt het wat chaotisch? Dat is juist goed, zorg wel dat de ideeën worden genoteerd.
Wanneer het is gelukt om zonder kritiek, out of the box en zoveel mogelijk ideeën te bedenken, zorg dan dat er voldoende mogelijkheden en ruimte is om op elkaars ideeën door te brainstormen. Het mooie van heel wilde en gekke ideeën is dat deze regelmatig leiden tot een nieuw, spannend én haalbaar idee.

  1. Gebruik energizers

Merkt u dat de energie in de groep wat inzakt, deelnemers zich geremd voelen of dat er toch wat sprake is van hiërarchie? Gebruik een energizer. Energizer zorgen er niet alleen voor dat iedereen weer even in beweging komt, maar verbeteren ook de sfeer in de groep. Daarnaast zijn er veel verschillende energizers, ook hele korte die net even wat nieuwe energie in de groep brengen. De beste energizers hebben we voor u op een rij gezet.

  1. De brainstormvraag

Over welk onderwerp er gebrainstormd gaat worden is over het algemeen voor de deelnemers wel duidelijk. Maar het formuleren van een goede brainstormvraag is nog wel eens een uitdaging. Merkt u dat er meerdere vragen ontstaan? Splits deze dan op in verschillende brainstormsessies. Stel vooraf op wat u als einddoel voor ogen heeft en formuleer op basis hiervan de vraag.

  1. De brainstormruimte

Voor een creatieve en open brainstorm is een bijpassende ruimte ontzettend belangrijk. Let hierbij ook op de aanwezigheid van airco bij warm weer en het kunnen open zetten van ramen bij gebrek aan frisse lucht. Niks werkt een brainstorm zo tegen als een broeierige, muffe ruimte. Daarnaast is het goed om deelnemers in een voor hen onbekende ruimte te plaatsen, zodat zij nieuwe prikkels krijgen.

Verdere inspiratie nodig? Lees hier welke brainstormtechnieken er allemaal mogelijk zijn!

Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Verder lezen...
Digitaal World Cafe

Digitaal World Café

De World Café methodiek is een veelgebruikte methode om de dialoog aan te gaan met een grote groep. Denk hierbij aan stakeholderbijeenkomsten, medewerkersbijeenkomsten, (burger)-participatietrajecten enzovoorts. Tijdens een World Café zitten de deelnemers in kleinere groepen bij elkaar om ideeën, kennis en meningen uit te wisselen. Binnen deze groepjes worden de deelnemers gestimuleerd om hun eigen inbreng te leveren en voort te borduren op de inbreng van de anderen. De deelnemers werken in verschillende rondes. Tijdens elke ronde wordt er van plek gewisseld, waardoor kruisbestuiving plaatsvindt en samenwerken met steeds andere deelnemers. Het Digitaal World Café brengt het beste van twee werelden samen: de kracht van de World Café methodiek en de effectiviteit en efficiëntie van meetingsoftware. In plaats van op tafellakens te schrijven wordt alle input digitaal vastgelegd, waardoor de input van de volledig direct inzichtelijk is. Ook kan deze input meteen op grote schermen worden getoond, waardoor direct plenair de grote lijn kan worden uitgelicht.

Belangrijke onderdelen Digitaal World Café

Het Digitaal World Café bestaat altijd uit een aantal belangrijken elementen die bijdragen tot een succesvol resultaat.

Digitaal World Café1. Setting: Allereerst moet er bij het Digitaal World Café goed nagedacht worden over de inrichting. Het is belangrijk een creatieve omgeving te creëren en dat de inrichting past bij de doelstelling die u wilt bereiken. Zijn de deelnemers bijvoorbeeld senioren en is de bijeenkomst gericht op participatie, kies dan voor ronde tafels met comfortabele stoelen. Maar is het een dynamische groep die u wil laten brainstormen, regel dan festivalchairs, waarmee een intieme sfeer wordt gecreëerd.

2. Aantal deelnemers per groep: De grootte van elke groep is afhankelijk van het einddoel maar ligt altijd tussen de 5 en 10 deelnemers. Het voordeel van kleinere groepjes van rond de vijf personen, is dat zij zelfsturend zijn. Bij grotere groepen is het noodzakelijk een tafelhost in te schakelen. Dit kunnen mensen uit uw eigen organisatie zijn of externen. Tip: belangrijk is dat de tafelhosts zich afzijdig van de inhoud houden en alleen sturen in het proces. Zij gaan uit van de vragen die vooraf zijn opgesteld en typen de ideeën van de deelnemers in, in het systeem.

3. Vragen en verdieping: Voor het opstellen van de vragen binnen een Digitaal World Café gebruiken wij een bewezen aanpak: denken vanuit het einddoel. Wat is het resultaat dat u uit het World Café wilt halen? Stel de gewenste uitkomst op en bedenk hierbij de vragen die tot dit resultaat leiden. Binnen het Digitaal World Café heeft u tevens de mogelijkheid deelnemers ideeën te laten prioriteren en verder uit te werken. Zo haalt u niet alleen een boel ideeën op, maar worden de belangrijkste ideeën verdiept.

4. Laptops of tablet: Elke groep of tafelhost krijgt een laptop of tablet tot zijn of haar beschikking. Deze worden gebruikt om de ideeën en antwoorden van de deelnemers per tafel te noteren. Daarnaast kunt u een extra laptop of tablet op tafel zetten zodat elke deelnemer kan meelezen. Ideeën van andere tafels met betrekking tot hetzelfde thema kunnen zichtbaar worden gemaakt zodat deelnemers elkaar inspireren.

Digitaal World Cafe

5. Rondes: Voor een dynamische bijeenkomst wordt binnen het World Café gewerkt in rondes. Zo krijgen deelnemers de mogelijkheid om mee te denken over verschillende onderwerpen, in een beperkte tijd. Omdat de eerder ingevoerde ideeën voor elke deelnemer zichtbaar zijn en de tafelhost wel bij een eigen tafel blijft staan kan er snel worden gebrainstormd. Bijkomend voordeel van de rondes is dat de deelnemers een groot deel van de andere aanwezigen leert kennen.

6. Centraal scherm: Binnen het Digitaal World Café heeft u de unieke mogelijkheden om alle kennis, ideeën en meningen die u ophaalt direct op een centraal scherm weer te geven. Hierdoor is niet alleen voor de dagvoorzitter inzichtelijk wat er leeft in de kleine groepjes maar kunnen deelnemers elkaar breder inspireren.

Wilt u het Digitaal World Café inzetten tijdens uw bijeenkomst? Neem contact met ons op voor de verschillende mogelijkheden. Van volledig ontzorgen tot alleen inhuur van de software: alles is mogelijk.

Verder lezen...

Energizers voor volwassenen

Houd de aandacht van uw deelnemers vast en haal ze uit hun vaste (denk)patronen.

Energizers zorgen er niet alleen voor dat de deelnemers loskomen en samen lachen maar ook voor het maken van verbindingen tussen de rationele en creatieve hersenhelften van uw deelnemers.

Resultaat: energie in de groep en creatievere input.

1-2-3-Klap-Stamp-Schouderklop - Kost weinig tijd en heeft groot effecttwo_people

  • Maak groepjes van twee personen. Laat de personen met het gezicht tegenover elkaar staan.
  • Laat de twee personen samen tot 3 tellen: Persoon 1 zegt 1, persoon 2 zegt 2, persoon 1 zegt 3, persoon 2 zegt 1, persoon 1 zegt 2 etc.Aan het begin worden er fouten gemaakt in het tellen, omdat het verwarrend is. De deelnemers moeten hierom lachen. Als iedereen het ritme te pakken heeft, ga je door naar de volgende stap.
  • Vervang tel 1 door een klap in de handen: Persoon 1 klapt in zijn handen, persoon 2 zegt 2, persoon 1 zegt 3, persoon 2 klapt in zijn handen, persoon 1 zegt 2 etc.
  • Vervang tel 2 door een stamp op de grond:Persoon 1 klapt in zijn handen, persoon 2 stampt op de grond, persoon 1 zegt 3, persoon 2 klapt in zijn handen, persoon 1 stampt op de grond, persoon 2 zegt 3 etc.
  • Vervang tel 3 door een schouderklop: Persoon 1 klapt in zijn handen, persoon 2 stampt op de grond, persoon 1 geeft de ander een schouderklop, persoon 2 klapt in zijn handen, persoon 1 stampt op de grond, persoon 2 klapt op de schouder van de andere persoon etc.
  • Evalueer: Rond de energizer af door de deelnemers te vragen naar hun ervaringen.

Lees meer over 1-2-3-klap-stamp-schouderklop

Whoosh-hoo-zap-groovalicious freak-out - Maakt de deelnemers weer fris en energiek

  • Vorm samen met de deelnemers staand een cirkel
  • Geef een golf door naar rechts en zeg whoosh. Laat de golf tweemaal rondgaan.
  • Introduceer nu hoo. De ontvanger van de golf zegt Hoo en steeekt beide armen in de lucht. De gever van de golf moet de golf nu de andere richting doorgeven.
  • Introduceer vervolgens zap. De ontvanger van de golf wijst naar een andere persoon in de cirkel en zegt zap. De golf wordt doorgegeven naar de andere persoon, die vervolgens de golf weer de cirkel rond stuurt.
  • Volgende stap: de ontvanger van de golf zegt groovalicious, steekt zijn armen in de lucht, maakt een golfbeweging met zijn handen, gaat door zijn knieën en staat weer op. Iedereen in de cirkel maakt dezelfde groovalicious beweging. Na de groovalicious beweging geeft de ontvanger van de golf deze weer door.
  • Tot slot: de ontvanger van de golf zegt freak out, iedereen zwaait met de handen in de lucht, loopt rond en zoekt een nieuwe plek in de cirkel. Als iedereen weer een nieuwe plek in de cirkel heeft, geeft diegene die de freak out heeft ingezet vervolgens de golf weer door.
  • Rond de oefening af met het uitspreken van de zin ‘na chaos is er weer orde

 

Korte energizers - Weinig beschikbare tijd en toch de deelnemers even losmaken

group_people

  • Vraag alle deelnemers te gaan staan en gezamenlijk een rij te vormen van kleinste schoenmaat tot grootste schoenmaat.
  • Vraag alle deelnemers om een rij te vormen van jongste deelnemer tot oudste deelnemers.
  • Vraag alle deelnemers om op een denkbeeldige landkaart te gaan staan verspreid over de hele zaal, op de plek waar zij geboren zijn.

 

Meer energizers?

Samen tot 10 tellen: korte energizer, geschikt voor zowel kleine als grote groepen.

Fouten maken mag: vrije improvisatie energizer.

Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Verder lezen...

Help! Mijn brainstorm was te succesvol

Je hebt een ontzettend leuke en productieve dag achter de rug. Er is gelachen, genetwerkt maar bovenal hard gewerkt. Samen hebben jullie gebrainstormd over verbeteringen, nieuwe samenwerkingen en innovaties met als resultaat maar liefst 1500 ideeën. Maar wat nu? Je wilt immers wel echt iets met de input doen, zodat het positieve gevoel van de bijeenkomst blijft hangen. En zodat medewerkers zich betrokken blijven voelen bij de stijgende lijn van het bedrijf. Wij bieden je hierbij drie bewezen methodes voor het succesvol verwerken van de opgehaalde input én het vasthouden van die positieve vibe bij jouw medewerkers.

1. Plak de ideeën op een grote centrale muur in de gang van jouw organisatie en laat deze een week lang hangen. Vraag al je medewerkers om in het voorbij gaan, bijvoorbeeld tijdens het koffie halen of tussen meetings door, om de ideeën te bekijken en zodra ze een idee zien die past bij een ander deze te verplaatsen naar elkaar. Hierbij ontstaan op een natuurlijke wijze clusters van ideeën met elk hun eigen categorie en vermindert het aantal ideeën naar een behapbaar aantal welke je gegarandeerd kan uitvoeren.
Voordeel: De brainstorm blijft leven onder al je medewerkers + het betrekt diegene die onverhoopt niet aanwezig konden zijn.
Nadeel: Deze aanpak brengt het risico met zich mee dat slechts een klein deel van je medewerkers mee doet, waardoor er geen gedefinieerd einde is.

succesvol_brainstormen1

2. Vraag een aantal, bijvoorbeeld 15 medewerkers, om ambassadeur te worden. Stel hen in de gelegenheid om in kleinere teams zo’n 500 ideeën te clusteren en een globale categorie toe te kennen aan elke clustering. Organiseer vervolgens een integratie-sessie waarbij alle ambassadeurs de gevonden categorieën bespreken en samenvoegen. Ook hiermee ontstaan op een natuurlijke wijze, breed gedragen categorieën die je zichtbaar kunt gaan uitvoeren.
Voordeel: Met deze methode creëer je gedreven ambassadeurs die andere medewerkers met hun enthousiasme over het proces op de hoogte houden en medewerkers die eigenaarschap voelen voor bepaalde categorieën.
Nadeel: Het vraagt wel een investering in tijd van een aantal van je medewerkers, het is belangrijk hen de ruimte te gunnen te discussiëren en overleggen over de categorieën.

succesvol_brainstormen2

3. Bepaal onafhankelijk van de geleverde input categorieën waar je mee verder wilt werken. Voorbeelden zijn: out-of-the-box ideeën, laag hangend fruit, wat levert de meeste omzet enzovoorts. Laat vervolgens enkele medewerkers de ideeën verdelen over deze categorieën en kies een categorie waarmee je medewerkers aan de slag gaan.
Voordeel: Met deze methode werk je snel naar resultaat en kan je zo goed als direct aan de slag met het realiseren van enkele ideeën.
Nadeel: Ten eerste moeten degene die categoriseren veel af weten van het bedrijf en ten tweede wordt op deze wijze geen eigenaarschap gecreëerd.

Alle drie de werkwijzen kunnen zowel op analoge wijze als met Spilter worden uitgevoerd. Met de Spilter tool heb je de brainstormideeën vanaf het begin digitaal. Bij de eerste methode print je de ideeën uit op herpositioneerbare stickers, na het categoriseren scan je ze weer eenvoudig in met de Spilter app. Lees meer over digitaal brainstormen.

 

5 randvoorwaarden bij brainstormen

Organiseert u binnenkort een brainstorm? Dan denkt u wellicht niet direct aan het opstellen van randvoorwaarden. Creativiteit moet immers ongeremd kunnen stromen, toch? Ja, zeker! Deze randvoorwaarden zorgen er juist voor dat deelnemers elkaar kunnen inspireren en gezamenlijk tot écht goede ideeën komen. Ideeën die daadwerkelijk het verschil kunnen maken voor uw bedrijf. Met deze vijf randvoorwaarden brainstormt u creatief naar succesvol resultaat.

Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Verder lezen...

tips-graphicIn dit blog delen ervaren, professionele facilitators uit ons netwerk tips voor faciliteren. Concrete tips die u direct kunt gebruiken. Of u nu af en toe als facilitator optreedt of het proces begeleidt binnen uw eigen team, met deze tips wordt uw meeting gegarandeerd beter.

En dat is precies waar Spilter voor staat: Make Better Meetings.

 

Edwin de Graaf van Impact Company heeft een heldere tip: Schep ruimte in je sessie om te reflecteren.

Het bereik van wat we denken en doen wordt begrensd door wat we niet opmerken en omdat we niet opmerken dat we niet opmerken kunnen we weinig veranderen totdat we opmerken dat niet opmerken ons denken en doen bepaalt (Goleman, 1998).

Deze tip gaat over het belang van reflecteren in sessies waarin men toewerkt naar een groepsbesluit. Hoe fijn is het wanneer je merkt dat je op cruciale momenten tijdens een verandertraject de belangrijke stakeholders bijeen hebt en dan echt een doorbraak weet te bereiken in het bedenken van de juiste stappen en oplossingen. En dat alle stakeholders zich werkelijk verbinden aan die stappen en oplossingen. En daar gaat het uiteindelijk om: die verbinding! Daar bedoel ik mee dat mensen echt de verandering begrijpen, welk gedrag van hen verwacht wordt en de verantwoordelijkheid nemen voor hun rol in die verandering. Men heeft niet alleen hoofd maar zeker ook hart voor de zaak gekregen.

Bij reflectie geef je aandacht aan ieders persoonlijke reactie op het verandervraagstuk. Door ruimte te scheppen voor reflectie stel je mensen in staat meer betrokken te worden bij het te nemen besluit.

Wat levert reflecteren op?
Door te reflecteren en persoonlijke reacties te ontlokken, ontstaat een verrijkt beeld van ieders verhouding tot het vraagstuk. Primaire reacties en houdingen geven een indicatie over de mate van veranderkracht of inspanning die men aan de besluitvorming wil leveren. Door te reflecteren word je je ervan bewust wat belangrijk is voor jou. Reflectie vergroot het begrip en het inzicht in de huidige situatie. Dit vergroot het leervermogen en dat is nodig voor het nemen van gedragen besluiten. En gedragen besluiten zorgen op hun beurt voor verankering van veranderingen.

Hoe pas je reflecteren toe in een sessie?
Je stelt vragen die een onmiddellijke persoonlijke reactie op de huidige situatie oproepen. Dit kunnen emoties, gevoelens, verborgen beelden en associaties zijn.

Voorbeeldvragen:
- Wat verraste je?
- Waar maak je je zorgen over?
- Welke ervaringen doen je hieraan herinneren?
De reflectievragen kun je in verschillende werkvormen inzetten. Kies een werkvorm die rechtdoet aan de (cultuur van de) doelgroep. Mediteren is bijvoorbeeld een uitstekende vorm om te reflecteren maar niet voor iedereen even toegankelijk. Enkele voorbeelden:
- Wandelen in tweetallen.
- Organisatie opstelling
- Journaling

Wat als reflecteren niet aan bod komt?
Reflecteren is voor ons een best practice gebleken en niet zo maar een. Reflecteren is de motor van leren en ontwikkelen!

Door te reflecteren maak je een persoonlijke verbinding met de veranderopgave: ‘Ik heb een goed gevoel over de verandering en ben mij ervan bewust wat mijn rol erin is.’ In een besluitvormingsproces maar ook in het totale veranderingstraject is deze verbinding randvoorwaarde voor het slagen ervan. De betrokkenheid van iedere stakeholder neemt toe met de reflecterende verdieping in de situatie. Wanneer we geen ruimte scheppen voor reflectie en we de stakeholders niet de gelegenheid geven om een persoonlijke relatie met het onderwerp te vormen, kunnen in een later stadium van de besluitvorming frustraties boven water komen. Mensen voelen zich misschien niet erkend en kunnen zelfs sabotagegedrag gaan vertonen.

Of door het gebrek aan verbinding en verdieping, zijn mensen nooit aangehaakt bij de veranderopgave. Met het risico dat deze mensen als ongeïnteresseerd, wantrouwend of zelfs als achterblijvers worden bestempeld.

Het vraagt lef om tijd en aandacht te besteden aan reflectie en om open te staan voor onvoorspelbare uitkomsten. Zelfonderzoek levert wel de persoonlijke verbinding met het vraagstuk op. Schep hier ruimte voor in je sessie.

Samenvattend bouw je met reflectie aan vertrouwen en commitment!

edwin_de_graafEdwin is facilitator bij Impact Company en specialist op het gebied van Decisions by Design. Vanuit psychologie en veranderkunde vervult hij de rol van procesbegeleider en coach. Impact Company faciliteert organisaties naar succesvol organiseren, door aan leidinggevenden 4 veranderinstrumenten aan te bieden waarmee zij meer impact, meer menselijke energie en meer duurzaamheid van organisatievernieuwing bereiken.


Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Yvonne Lemmens van Hartelijk Gefaciliteerd geeft u tips voor een ad hoc overleg: vergaderen met taartpunten.

Heb je een ad hoc overleg, of geen tijd om de agenda voor te bereiden voor je meeting? Doe dat dan samen met je team aan het begin van de vergadering met de agenda taartpunten methode. Vergaderen met agenda taartpunten is een snelle, effectieve en interactieve manier om een agenda op te stellen. De voordelen op een rij:

• De agenda is wendbaar en flexibel; speelt in op wat er op die dag of de komende dagen van belang is.
• Je werkt met een agenda waarvoor de deelnemers zich samen verantwoordelijk voelen.
• Het is een middel waarmee je samen de tijd kunt bewaken.

Deze aanpak is geschikt voor een overleg of vergadering met een kleine groep (maximaal 8).

Aanpak in 5 stappen

1. Teken op een flipover een cirkel (taart). De cirkel vertegenwoordigt de totale hoeveelheid tijd van de vergadering.
2. Inventariseer de punten die de deelnemers zinvol vinden, noteer deze op post-its. Wat nog beter werkt is als je het agendapunt formuleert in de vorm van een vraag.
3. Bedenk samen hoe je de tijd wilt besteden. Vul de cirkel (taart) eerst met de agenda punten (post-its). Plaats deze in de volgorde van bespreking. Bepaal samen hoeveel tijd je er aan wilt gaan besteden. Trek een streep vanaf het middelpunt van de cirkel waarmee je een taartpunt vormt die weergeeft hoeveel tijd je er aan gaat besteden.
4. Start de vergadering met de eerste agenda taartpunt.
5. Houd samen de tijd in de gaten. Als blijkt dat een belangrijk punt meer tijd vraagt dan vooraf ingeschat: bepaal samen wat je gaat doen: parkeren of meer tijd nu inruimen? En als we nu meer tijd inruimen voor dit punt, welk ander punt parkeren we dan of korten we in? Pas de taart met de punten die je getekend heb aan.

Veel succes!

Yvonne Lemmens Dagvoorzitter Facilitator Lemmens FaciliteertYvonne Lemmens is facilitator, trainer, meetingsoftware specialist en partner bij Hartelijk Gefaciliteerd. Hartelijk Gefaciliteerd ontwerpt en begeleidt interactieve bijeenkomsten en verzorgt trainingen in hoe je interactie en gedeeld eigenaarschap krijgt in jouw groep of team.

Ben je moe van het gedoe in vergaderingen, zoek je manieren om je vergadering anders aan te pakken? Volg dan de training Interactief Vergaderen zonder Gedoe. Voor een gestructureerde aanpak voor interactieve bijeenkomsten download je onze checklist via www.hartelijkgefaciliteerd.nl


Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Professionele facilitator Judith de Jong, van Creativity meets Results, richt zich binnen deze tips op de Project Start Up (PSU).

“Arjen komt de vergaderruimte binnen. Een bekertje met een restje koude koffie van de dag ervoor staat op tafel. Op de flip-over staan wat slordige schema’s en aantekeningen van een vorige vergadering. Dit is de eerste dag dat zijn projectteam bij elkaar komt. Arjen is de projectleider. Een aantal collega’s zijn er al. Terwijl hij de beamer opstart komt iemand bellend binnen, anderen hebben hun laptop open geklapt om nog even wat mailtjes te beantwoorden. Dan neemt Arjen het woord en presenteert een zijn slides over het project. Er zijn veel vragen en de ene discussie buitelt over de andere. Wat jammer dat de opdrachtgever er vandaag niet bij is, bedenkt Arjen zich. Het lukt maar niet om met het team duidelijke afspraken te maken en om een punt écht af te ronden. Vijf minuten na de afgesproken eindtijd verontschuldigt iemand zich dat hij nu toch echt weg moet en zo druppelt de vergaderzaal langzaam weer leeg. Daar staat hij dan, in een verlaten ruimte, tussen lege koffiebekertjes en volgeschreven flip-over-vellen. Hij rolt het papier op en neemt het mee. Na een week bekijkt hij ze weer, hier kan hij geen wijs meer uit worden. Een gevoel van chaos overspoelt hem. Moet hij nu hieruit de acties en een planning destilleren? Geschrokken wordt hij wakker, 6:58 op zijn wekker”.

Dit is een situatie die vaker voorkomt dan menigeen lief is. En dat bij de Project Start-up! Het project van Arjen lijkt na een week al wankel.

Steeds meer projectmanagers, en zeker de meer ervaren projectmanager, maakt de keuze de taken tijdens de PSU-bijeenkomst te splitsen door een facilitator bij de PSU te betrekken. De facilitator heeft de taak om toe te zien op het proces tijdens de PSU. Hij/zij kan ervoor zorgen dat de meningsvorming en de discussies gestructureerd verlopen, dat elk punt wordt afgerond met conclusies en vervolgafspraken en dat de tijd goed bewaakt wordt. Hierdoor hoeft onze Arjen zich vandaag daar even niet om te bekommeren en kan hij zich volledig focussen op de inhoud van het komende project.

Als facilitator heb ik na het verzorgen van diverse PSU bijeenkomsten een vijftal tips & tricks hoe het betrekken van een facilitator bij de PSU het eerste Project Succes maakt. Ik wil ze graag met je delen.

  1. Plan de discussies, voer ze nog niet. Richt je bij een PSU op het plannen van de discussies die moeten gaan plaatsvinden. Stap niet in de valkuil om al tijdens de PSU alles op te willen lossen.
  2. Een PSU is vooral een opstap naar een effectieve samenwerking en gaat daarom niet alleen over de deliverables, scope en planning, maar juist ook over de samenwerking. Wellicht ken je de fases van Tuckman: team forming, storming, norming, performing, adjourning. Een PSU is vroeg in het proces. Denk niet dat je na de PSU meteen aan ‘performing’ toe bent. Er zullen nog wel wat hordes genomen moeten worden voordat mensen lekker samenwerken. ‘Iedereen in zijn kracht zetten’ wordt zo gemakkelijk gezegd, maar hoe doe je dat nou echt? Wat kan helpen is om het tijdens de PSU ook te hebben over de manier waarop mensen graag samenwerken. Kijk eens terug naar eerdere projecten en wat daarin succes- en faalfactoren waren. Gebruik die inzichten in het huidige project.
  3. Zodra je de ruimte binnenkomt weet je al ‘Dit wordt niet zomaar een vergadering, maar hier wordt iets van mij verwacht’. Muren met flip-overs, stiften, stoelen in een andere opstelling, zelf aan de slag. Alles, inclusief de ruimte en het programma, helpt om de teamleden in de mindset te krijgen dat het gaat om hun input. De projectleider is niet alwetend, hij heeft juist het team nodig om tot goede ideeën, oplossingen en realistische planningen te komen. Gebruik die kennis van het team. Het is de kunst om iedereen in de positie te brengen waarop ze zich uitgenodigd voelen om hun expertise in te zetten.
  4. Fail faster, succeed sooner’, kom er zo vroeg mogelijk in het project achter als je andere verwachtingen hebt van het project. Tijdens de PSU kunnen je de verwachtingen afstemmen, zodat je allemaal hetzelfde doel en dezelfde scope voor ogen hebt.
  5. Zorg ervoor dat de volgende stap helder Aan het eind van de PSU ga je naar huis met een overzicht: wie doet wat wanneer. Plan, zodra je de PSU plant ook alvast een tweede meeting, binnen max 2 weken na de PSU, om de onderwerpen te bespreken die niet bij de eerste PSU opgelost kunnen worden. Op die manier voorkom je dat de tweede meeting lang op zich laat wachten door al volgelopen agenda’s.

Door Judith de Jong

Creativity meets Results

Judith de JongJudith de Jong is in 2011 begonnen met faciliteren van bijeenkomsten en heeft inmiddels zo'n 250 sessies ontworpen en gefaciliteerd. Sinds 2013 ben is zij gecertificeerd bij de International Association of Facilitators (IAF-world), dat maakt haar één van de ongeveer 50 gecertificeerde facilitators in Nederland. Zij is door het Centrum voor Ontwikkeling van Creatief Denken (COCD) opgeleid in het gebruik van Creative Problem Solving en heeft daarmee ruime kennis om creativiteit toe te passen in sessies en ook de deelnemers aan te zetten om hun eigen creativiteit te ontdekken en te gebruiken.


Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Onze tweede professionele facilitator die enkele belangrijke tips met u deelt is Nel Mostert, van Mostert Consultancy voor Creativiteit en Innovatie Management.

Een goede voorbereiding bespaart tijd

Als je een groep mensen uitnodigt, dan verwacht men dat de vergadering goed is voorbereid. Dat wil zeggen dat er een agenda is, dat de stukken voorhanden zijn en dat er een taakverdeling is, b.v. voorzitter/notulist/facilitator, en dat iedereen weet wat in de vergadering van hem/haar verwacht wordt. Dit klinkt logisch. En dan is het ook logisch dat tijd geïnvesteerd wordt om de voorbereidingen te doen. Iemand moet daarvoor de verantwoordelijkheid nemen. Een OR besloot het roer om te gooien omdat de vergaderingen maar duurden en duurden. Ze besloten om de Commissies te vragen hun onderwerpen voorafgaand aan de vergadering te bespreken en, samen met andere OR leden die er een belang of interesse in hadden, een besluit voor te bereiden. Dit gaf A) betere discussies in kleiner comité en B) kortere OR vergaderingen omdat de besluiten al op een goede manier ‘voorgekookt’ waren.

Van frictie naar flow

In ruzie hebben we allemaal helemaal geen zin. Toch kan een flinke woordenwisseling goed zijn. Mits het over de inhoud gaat, en mits allen in essentie op zoek zijn naar een positief resultaat. Het feit is dat als er spanning is dan is er energie. Het is de kunst om die energie om te draaien naar iets positiefs. In die spanning zit een reden. Die reden kan belangrijk zijn in het nemen van de volgende stap in het proces. Als die reden niet naar boven komt, kan het proces stokken. Ik heb teams gezien die lange tijd ‘de roze olifant in de kamer’ niet wilden zien. Spanning/onenigheid kan heel goed leiden tot een positieve flow. Misschien mag je er zelfs blij van worden als iets van ‘frictie’ in de discussie ontstaat, want dan weet je dat er iets gaat gebeuren. Is het team in staat om de frictie vast te pakken en er iets mee te doen, dan komt de weg naar flow vrij te liggen. Een professionele facilitator kan daarbij helpen.

Beweeg!

Stilzitten is dodelijk. Richt uw vergadering/bijeenkomst zo in, dat de deelnemers regelmatig moeten bewegen. Kies een ruimte die groot genoeg is om even ergens anders te gaan zitten, te gaan staan, te bewegen. Elk agendapunt zou eigenlijk moeten leiden tot beweging; vraag deelnemers na elk agendapunt 1 stoel op te schuiven. Laat deelnemers eerst samen staand discussiëren voordat men plenair gaat. Hang flipovers op de muur om meningen of ideeën op te laten schrijven. Het bloed moet stromen! Elke beweging helpt daarbij. Voor meer tips zie: 8 tips to get people move in meetings.

Taakverdeling

Deze tip is zo oud als de weg naar Rome, maar ik daag u uit het werkelijk toe te gaan passen. Kies een Voorzitter, een Time-keeper en een Notulist. De taak van een Voorzitter is de discussie begeleiden en toewerken naar een conclusie. De taak van een Time-keeper is ervoor te zorgen dat de tijd per agendapunt niet overschreden wordt. De Notulist maakt aantekeningen en/of een actielijst. Als iedereen er aan meewerkt om het deze 3 mensen zo gemakkelijk mogelijk te maken, dan is elke vergadering een genot.

Mostert Consultancy voor Creativiteit en Innovatie Management

nelmostertMet MCCIM faciliteert Nel Mostert organisatie in creatieve processen en het uitvoeren van innovaties. Ze reikt handvatten en methoden aan, die leiden tot een effectief en constructief proces waarmee uw team tot een gedragen resultaat van uw workshop kan komen. Door het faciliteren van bijeenkomsten zoals: brainstormsessies, project kick-off workshops en/of teambuilding sessies, helpt Nel het team om hun doel van die bijeenkomst op de meest effectieve en efficiënte manier te bereiken.


Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Facilitator Henri Haarmans, van Facilitation Academy, bijt het spits af.

Zorg dat alle deelnemers aan het begin van bijeenkomst zich even laten horen.

Dat kan centraal, maar mag ook in kleinere groepjes gebeuren. Wanneer iemand iets gezegd heeft, letterlijk van zich heeft laten horen, is het makkelijker om later in de bijeenkomst weer iets te zeggen. Ruim daarom aan het begin van de bijeenkomst wat tijd in om even met elkaar in gesprek te gaan, bijvoorbeeld in de vorm van een korte kennismaking. Er zijn op internet veel kennismakings-werkvormen te vinden. Door de werkvorm speels te laten aansluiten bij het thema van de bijeenkomst treedt een versterkend effect op.

Ook voor groepen waar de deelnemers elkaar al kennen is het belangrijk dat iedereen zich even heeft laten horen. Juist in dit soort groepen ontstaat vaak een ‘natuurlijke’ traditie van zij die praten en zij die luisteren. Kennismaken in bestaande groepen kan door het beantwoorden van vragen op verrassende thema’s als hobby’s, favoriete muziek of inspirerende reizen.

De inrichting en sfeer van de workshop-ruimte zijn bepalend voor de vorm van de interactie tijdens een bijeenkomst.

Een zaal met stoelen in theateropstelling nodigt de deelnemers uit tot luisteren en achteroverleunen. De interactie bestaat meestal uit het beantwoorden van vragen en korte één op één gesprekken. Ook nodigt deze opstelling uit tot onderonsjes die verstorend kunnen zijn voor spreker en het overige publiek.

Een grote vaste tafel in het midden zet deelnemers letterlijk vast in de vergaderstand. Een zaal waar de tafels in cabaret-opstelling zijn neergezet of de stoelen in een cirkel staan nodigt over het algemeen tot een meer vrije interactie tussen de deelnemers en werkt over het algemeen creativiteit bevorderend. Ook belichting en verdere inrichting kunnen je helpen om de interactie zo te beïnvloeden dat je bijeenkomst makkelijker haar doel bereikt. Door de juiste inrichting van de ruimte te kiezen, werkt deze mee aan het behalen van het resultaat van je bijeenkomst.

Heb je op wat voor manier belang bij de uitkomst van de bijeenkomst, begeleid deze dan liever niet zelf.

De kans is groot dat je je gedurende de bijeenkomst in een spagaat terecht komt wat betreft je eigen standpunt verdedigen en tegelijkertijd het proces bewaken. Teams zijn hier gevoelig voor en zullen het ervaren als partijdig voorzitten. Vraag in zo’n geval één van de deelnemers die niet inhoudelijk betrokken is, om de bijeenkomst of een deel ervan te faciliteren. Spreek de bijeenkomst met deze ‘stand-in’ facilitator door en geef duidelijk aan wat je van deze facilitator verwacht. Heeft de hele groep belang bij de uitkomst van de bijeenkomst, vraag dan een (externe) onafhankelijke externe facilitator de bijeenkomst te begeleiden. Er zijn acht factoren die bepalen welke van deze drie opties (faciliteren zelf doen, een deelnemer vragen óf een externe facilitator inzetten) op jouw bijeenkomst van toepassing is. Door het beantwoorden van deze online vragenlijst krijg je in een handomdraai inzicht in de complexiteit van je bijeenkomst en hoe je haar het best kunt (laten) begeleiden.

Facilitation Academy

Henri Haarmans (3)De Facilitation Academy leidt mensen op om groepen te begeleiden tijdens brainstorms, workshops, vergaderingen, conferenties etc. Hierdoor worden deze bijeenkomsten interactiever, resultaatgerichter, inspirerender en ontstaat er een meer gedragen resultaat. Degene die verantwoordelijk is voor het proces noemen we de facilitator. De facilitator ontwerpt de bijeenkomst en begeleidt de groep tijdens de bijeenkomst zelf. Hoewel een facilitator de groep actief helpt bij het behalen van een resultaat, heeft hij of zij een neutrale houding ten aanzien van de inhoud en de uitkomst van de bijeenkomst. Rechts: Henri Haarmans.

Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Verder lezen...

De omgeving verandert en dus moet de organisatie ook mee. Na verschillende veranderingen binnen de organisatie werd het tijd om met alle medewerkers op Expeditie te gaan. Tijdens deze bijeenkomst werd er aan alle medewerkers gevraagd om stil te staan bij de veranderende omgeving en wat dit betekent voor de organisatie, voor de medewerker zelf én voor je werk. Wat gaat eigenlijk hartstikke goed en wat moet echt beter? Iedere medewerker kreeg dus de kans om zijn of haar mening te geven, maar ook om mee te denken over de manieren waarop zaken beter kunnen. Dé kans om de provincie te adviseren over de richting die zij op moet gaan. En dat met meer dan 500 personen in één dag, dat was de uitdaging!

Hoe was de aanpak?

Er waren 8 verschillende thema’s opgesteld gerelateerd aan de verschillende vraagstukken. In groepjes van 5 personen gingen de deelnemers aan de slag met 8 verschillende inhoudelijke thema’s. Iedere medewerker nam deel aan vier sessies en werkte aan twee thema’s. In de ochtend werd er gevraagd wat de deelnemers goed vinden gaan bij het specifieke thema en wat er verbeterd zou kunnen worden. Vervolgens werd er in de middag, door een ander groepje deelnemers, de punten geprioriteerd en kreeg elk verbeterpunt een concreet advies over hoe de aanpak zou moeten zijn om dit te realiseren. Zo werd iedereen adviseur voor een dag en heeft iedere deelnemer invloed gehad op zijn eigen toekomst.

Doordat alle input direct vastgelegd was in Spilter kon er bij de afsluiting al een tipje van de sluier opgelicht worden.

Wat is er met Spilter bereikt?

Alle medewerkers hebben mee gewerkt aan de koers van hun werkgever. En dus aan hun eigen koers en ontwikkeling van de komende jaren. De werkgroep die verder aan de slag ging met dit project had zich geen beter startpositie voor kunnen stellen dan het resultaat van deze dag. Alle informatie van de sessies, dus de verbeterpunten en de adviezen, is direct vastgelegd en verwerkt in een rapportage die aan het einde van de dag direct beschikbaar was. Zo kon het opvolgteam direct met de verwerking en de vervolgstappen aan de slag.

Elke medewerker voelde zich betrokken, gehoord en serieus genomen.

Opdrachtgever: Effectgroep (producent en creatief concept)
Toepassing: Werkconferentie
Aantal deelnemers: 500
Duur sessie: Eén dag
Opstelling: Plenaire sessie & powersessies
Verder lezen...

De workshop is een participatieve werkbijeenkomst die doel- en resultaatgericht is en waarin mensen door middel van een open dialoog actief meewerken aan het resultaat. Een workshop kan op zichzelf staan of onderdeel uitmaken van een traject om bijvoorbeeld een verandering te realiseren.

En als u denkt dat workshops alleen werken voor kleinere groepen deelnemers kunnen wij u uit eigen ervaring ervan verzekeren dat workshops ook uitermate geschikt zijn voor groepen van ruim honderd deelnemers.

Workshop_IcoonKies de juiste techniek
Om het gewenste resultaat te behalen met de workshop is het belangrijk om te bepalen welke techniek u gaat gebruiken. Enkele veel gebruikte technieken zijn bijvoorbeeld de SWOT-analyse, de brainstorm, de krachtenveldanalyse en consensusbuilding.

Bepaal als eerste wat het gewenste resultaat is: wilt u tijdens de sessie meer input genereren, de inmiddels vergaarde input valideren of juist keuzes maken? Vervolgens is het handig om te kijken naar de groepsgrootte, de tijd die voor de sessie beschikbaar is, of de techniek past bij de cultuur van de organisatie en of de gekozen techniek eventueel te combineren is met een andere techniek.

Voorbereiding
Vervolgens begint u met de voorbereiding van de worskhop; voorbereiden van een goede en effectieve workshop kost tijd. Regelmatig wordt hier te weinig tijd voor vrijgemaakt met vaak teleurstellende resultaten als gevolg.

Leg het gehele proces vooraf vast, zorg voor de juiste vragen, geef de workshop de juiste structuur: dit zorgt gegarandeerd voor een kwalitatief beter eindresultaat.

De workshop
Eén groep weet meer dan het individu dus maak daar gebruik van! Laat de deelnemers elkaar inspireren, maar zorg wel dat iedereen zijn eigen keuzes kan maken of eigen mening kan geven. Als u de juiste techniek heeft gekozen voor uw workshop kunt hier optimaal gebruik van maken.

Wissel ook het individueel werken en het werken in groepen af.

Vergeet ook de fun factor niet. Met een energizer of een kort intermezzo blijft de energie in de groep.

Na afloop
Uit verschillende onderzoeken is onder andere gebleken dat wanneer deelnemers actief samenwerken, de stappen naar het resultaat toe transparant zijn en acties opgevolgd worden, het draagvlak voor de te nemen besluiten wordt vergroot.

Besteed dan ook het laatste gedeelte van de workshop aan de planning en verdeel de taken en verantwoordelijkheden. Deel de resultaten met de deelnemers en monitor regelmatig of de juiste vervolg stappen genomen zijn.

Een  workshop levert verder een enorme tijdswinst op: ze nemen vaak maar een aantal uur tot een dag in beslag, waardoor in korte tijd toch zeer veel resultaat geboekt kan worden. Welke techniek en vorm u ook kiest: met een workshop bereikt u gegarandeerd in korte tijd een gedragen resultaat. Veel succes!

Verder lezen...

In het raadsprogramma staat wat de gemeenteraad de komende vier jaar wil bereiken en doen. Het college vertaalt dat in beleid. Met de vorige gemeenteraad is al afgesproken om deze keer al het beleid in één keer te actualiseren. De tijd dat de gemeente beleid maakt binnen de muren van het stadskantoor is voorbij. De toekomst wordt vorm gegeven met allerlei partners die in Etten-Leur actief zijn.

In een takendiscussie is verkend wat anders kan en nu wordt dat concreet gemaakt. Het raadsprogramma is naast het bestaande beleid gelegd. De onderwerpen die moeten worden aangepast, én waarbij partners een grote rol kunnen spelen, stonden centraal in twee expertmeetings. Met zo’n 70 partners is in twee bijeenkomsten met Spilter gewerkt aan 4 verschillende thema’s: In en om het huis, meedoen, accommodaties en subsidies.

Per thema stonden 3 vragen centraal waar, onder leiding van een specialist van de gemeente, de ideeën van de partners werden verzameld. Daarna zijn de beste ideeën besproken en verder uitgewerkt. Per sessie zijn ongeveer 250 ideeën verzameld. Deze zijn allemaal direct digitaal vastgelegd. Het resultaat is daarom niet alleen gedeeld met de deelnemers maar ook de gemeenteraad kon direct meekijken welke gedachten er spelen bij de partners.

Opdrachtgever:Gemeente Etten-Leur
Toepassing:Werkconferentie
Aantal deelnemers:70
Duur sessie:Twee dagen
Verder lezen...

First Formula organiseert jaarlijks het Nationale Franchise Congres en creëert daarmee een kennisplatform voor alle franchisegevers. Voorafgaand aan het congres wilde First Formula weten wat de franchisegevers bezighoudt, zodat daarover tijdens het congres op een innovatieve en positieve manier gediscussieerd kon worden.

Waarom werd voor Spilter gekozen?

First Formula wilde vooraf een enquête houden en vond het belangrijk dat de congresdeelnemers zelf een gedeelte van het programma konden invullen. Ook moest van alle ideeën verslag worden gedaan. Deze punten konden met Spilter gemakkelijk worden gerealiseerd.

Het project

Met Spilter werd voorafgaand aan het congres een groot online onderzoek gehouden onder circa duizend franchisegevers. Er werden vragen gesteld over financiële gegevens, verkoopkanalen, benchmarks en samenwerking. Ook konden deelnemers aangeven welke onderwerpen ze tijdens het congres besproken wilden zien. Tijdens het congres zelf is met honderdtwintig deelnemers, verdeeld over tafels van tien personen, tegelijkertijd gebrainstormd. De ideeën werden per tafel ingevoerd in Spilter. Zo konden alle deelnemers de antwoorden van de verschillende tafels zien, zowel op hun laptop als op een groot scherm. Ook konden ze tijdens de pauze individueel inloggen om hun eigen mening over de gegenereerde ideeën te geven.

Wat is er met Spilter bereikt?

Door vooraf een online onderzoek te houden werd het Nationale Franchise Congres een congres op maat met zeer tevreden deelnemers, die hun eigen problemen en ideeën besproken zagen. Nog tijdens het congres kregen de congresgangers een rapport met alle ideeën én de resultaten van het online onderzoek.

Opdrachtgever: First Formula

Toepassing: Online enquête en brainstormsessie

Aantal genodigden enquête: 1.000

Tijdsduur enquête: Vier weken

Aantal deelnemers Spiltersessie: 180

Tijdsduur Spiltersessie: Eén dag

Opstelling: Losse tafels met één PC per tafel

Locatie: Stadion De Galgenwaard te Utrecht

Verder lezen...

Mediawijzer.net wilde in opdracht van het Ministerie van OCW een expertmeeting houden over de Integratie van mediawijsheid in het primair onderwijs. Hiervoor kwamen in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum 60 experts uit verschillende disciplines bijeen: inhoudsdeskundigen op het gebied van media, onderwijskundigen, docenten uit het primair onderwijs, onderzoekers, marketeers jongeren en media en gedragswetenschappers.

Waarom werd voor Spilter gekozen?
Mediawijzer.net wilde op een informele manier zoveel mogelijk opvattingen van de 60 experts inzichtelijk maken binnen het korte tijdsbestek van één dag. Door de grote omvang van de groep en de verschillende disciplines is het een uitdaging ieders stem boven tafel te krijgen. Dit was van belang omdat de uitkomsten van de brainstormsessie de basis vormden voor het concrete stappenplan dat Mediawijzer ontwikkelt als onderdeel van het jaarplan 2012 en het meerjarenplan voor 2014.

Het project
Na presentaties over Mediawijsheid werd een plenaire brainstormsessie gehouden waarbij ieder van de 60 experts op eigen laptops zijn ideeën kon geven. De resultaten van de Spiltersessie waren direct zichtbaar op een groot beeldscherm. Een moderator leidde de discussie die hieruit voortvloeide. Vervolgens werden de onderwerpen over drie werkgroepen verdeeld, om in kleinere Spiltersessies de ideeën uit te diepen. Na de subsessies kwam men weer plenair bijeen om alle resultaten te bespreken en met Spilter keuzes te maken voor het stappenplan. Alle antwoorden zijn met behulp van Spilter digitaal vastgelegd in een rapportage.

Wat is er met Spilter bereikt
Met Spilter waren aan het eind van de dag zowel de resultaten van de plenaire sessie als van de subsessies digitaal beschikbaar. Niet alleen zijn de meningen van álle experts gehoord, deze zijn stuk voor stuk vastgelegd en direct in een rapportage beschikbaar. De uitkomsten van deze sessie vormen de basis voor het stappenplan dat Mediawijzer gaat ontwikkelen als onderdeel van het jaarplan 2012 en het meerjarenplan voor 2014.

OpdrachtgeverMediawijzer.net
Opdrachtgever SpilterCBE Consultants
ToepassingBrainstormsessie
Aantal deelnemers60
Duur sessieEén dag
OpstellingPlenaire sessie en drie werkgroepen in U-vorm
LocatieNederlands Instituut voor Beeld en Geluid te Hilversum
Verder lezen...