Visueel werken met groepen: het nut en een eerste stap

Visueel werken met groepen: het nut en een eerste stap

Waar mensen samenkomen wordt meestal veel gepraat. Maar snappen we elkaar ook? Hebben we hetzelfde beeld voor ogen? We hebben het over een hond, maar de een denkt wellicht aan een poedel en de ander aan een Duitse herder. In sessies kiezen we er dan vaak voor om dat beeld te gaan omschrijven, dus nog meer woorden. Wat nou als je terugvalt op iets wat we eerder konden dan lezen en schrijven: tekenen! En ja, dat mag gewoon op niveau kwaliteit kleuterklas. De hersenen worden namelijk actief: als je 20% treffend en duidelijk, maar niet ‘mooi’ tekent, dan vullen de hersenen automatisch de overige 80% in. Een voorbeeld: het tekenen van een slurf is minder dan 20% van de olifant, maar je hersenen snappen direct dat het om een olifant gaat. Tekenen helpt daarmee het onderling begrip te vergroten. En een geruststelling voor wie niet durft te tekenen: het oog kijkt liever naar de imperfectie van de menselijk hand dan het perfecte beeld dat een computer creëert.

Een beeld komt 60.000 keer sneller binnen dan woorden. De koppeling met een steekwoord is soms nodig voor een juiste interpretatie. Mensen voelen zich aangetrokken tot beeld. Niet voor niets is onze wereld zo visueel ingesteld. Het benutten van beeld in je bijeenkomst verhoogt dan ook de betrokkenheid. Het ondersteunt het in het hier en nu zijn van waar de groep aan werkt en het luisteren naar elkaar. Beeld helpt de hersenen verbanden leggen. Daarmee activeer je de samenwerking tussen de linker en rechter hersenhelft. Dat komt niet alleen de creativiteit en de ideeënstroom ten goede. Het visuele ondersteunt het samen leggen van verbanden. Puzzelstukjes vallen op hun plek en samen ga je het totaalplaatje ‘the big picture’ zien en begrijpen.

Door het visueel samenwerken ontstaat er ook een collectief geheugen. Het is immers makkelijker om treffende beelden te onthouden dan een woordenbrij. Dat is ook de kracht van visuele verslagen die in het zicht van deelnemers worden gemaakt: 1 blik erop, maanden later, roept alle elementen van toen weer terug: de inhoud, bepaalde opmerkingen, de sfeer, soms tot in details die zelf niet getekend zijn. Beetje zoals bij het bekijken van fotoboeken. Het kunnen terugvallen op een visueel woordenboek helpt: symbolen, metaforen die treffend zijn voor wat je wilt overbrengen in een bepaalde context. De hoeveelheid cursussen en boeken visual notes, zakelijk tekenen, graphic recording is sterk groeiende. De website ‘www.thenounproject.com’ is een collectieve wikiachtige symbolenbeeldbank ter inspiratie.

Tekenen, leuk! Veel vlieguren maken, nodig! Ok, maar visueel werken met een groep: hoe doe je dat? Daar wordt wel het nodige over geschreven, maar een praktisch visueel werkvormenboek is er niet. Die wil ik nog wel een keer tekenend  (!) schrijven met een visueel maatje. Wat kun je al wel doen? Een aantal voorbeelden om een start te maken:

  • Benut wat al visueel bekend is voor een groep: grafieken, processchema’s, mindmaps, kaartmateriaal, etc. Soms werkt een venndiagram als een simpele eyeopener.
  • Benut wat je zelf al gewend bent om in te zetten, zoals associatiekaarten, het maken van collages, foto- en videomateriaal. Visueel werken draait niet om tekenen alleen.
  • Knutselen met papier, klei, bouwen met lego en andere materialen is visueel werken in 2D/3D. Zelfs (organisatie)opstellingen zijn een vorm van visueel werken.
  • Maak een visuele welkomstflap, waardoor mensen zich nog meer welkom voelen. Die vormt dan gelijk de start van het compacte visuele ‘verslag’ dat iedereen achteraf wel bekijkt. Stimuleer de opdrachtgever die visuele terugkoppeling te maken: foto’s met belangrijke punten uit de sessie. Het activeert het collectieve geheugen en maakt het makkelijker om vervolgstappen te zetten.
  • Maak een visueel programma, zodat iedereen makkelijker volgt waar we zijn in de sessie.
  • Teken een doel op een flap met daarbij het doel van de sessie om aan te kunnen refereren.
  • De verwachtingenbarometer: Teken een halve cirkel met links een rode negatieve, boven een blauwe neutrale en rechts een positieve groene smiley. Vraag de groep: “Wanneer jullie vanavond chagrijnig thuis zitten, omdat je de sessie helemaal niets vond, wat is er dan gebeurd?” Zet dat onder de rode smiley. “Wanneer jullie helemaal happy zijn, is dan het tegenovergestelde gebeurd of is daar meer voor nodig? Zet dat ‘meer’ onder de groene. Wijs de groep erop dat jullie nu weten hoe jullie samen er een geslaagde bijeenkomst van kunnen maken. Aan het eind van de sessie bekijk je de rode punten: voldoet de sessie hieraan? Nee, gelukkig, de sessie is niet mislukt! Benoem wat groene punten en gebruik dan je arm als barometerpijl tussen de blauwe en groene smiley: “Waar zitten we gevoelsmatig?” Alleen het benoemen en visualiseren is vaak voldoende. Soms is er behoefte om ook te benoemen waar het in zit dat de meter anders eindigt dan de deelnemers hoopten, zoals “Blijkbaar wilden we meer dan waar we zelf aan toe waren”.
  • Een portrettengalerij is zinvol bij bijvoorbeeld de start van een nieuw team. Iedereen tekent op een A3 zichzelf in het midden en daar omheen heb je 4 denkbeeldige plekken waar ze aan de hand van 4 invalshoeken iets over zichzelf beantwoorden. Hang ze op, leer elkaar kennen.
  • Gebruik eenvoudige symbolen (cirkels, vierkanten, driehoeken, lijnen) en steekwoorden om tijdens een gesprek verbanden in beeld te brengen op een flipover. Een stokpoppetje met de naam ‘manager Henk’ is wellicht niet mooi, maar wel heel functioneel tijdens een gesprek.
  • Maak bestaande werkvormen visueler. Schrijf niet alleen het woord, maar teken ook een bijpassend symbool of metafoor in het midden van de world café flap. Gebruik kleur en laat de deelnemers met gekleurde dunne stiften schrijven. Dat is extra uitnodigend om mee te doen.
  • Maak gebruik van visuele ‘templates’, van simpel en compact tot meer uitgebreid. Bijvoorbeeld bij een projectevaluatie: iedereen tekent op een A3 een horizontale as in het midden met begin- en eindpunt van het project. Boven en onder de lijn zetten ze individueel stippen voor momenten die zij persoonlijk als hoogte- of dieptepunten hebben ervaren. Die kunnen, maar hoeven niet samen te vallen met mijlpalen uit het project. Verbindt de stippen met een lijn en iedereen heeft een eigen gevoelsgrafiek. Bespreek die in drietallen. De eigenaar vertelt, de anderen mogen alleen verhelderende vragen stellen, dus geen oordeel, geen advies. Zo voelt iedereen zich gehoord.

Voor de visuele inspiratie en ondersteuning bij deze woordenbrij ;-), bekijk mijn portfolio op Pinterest en het voorbeeldendocument visueel werken op Linkedin. Vanwege het zorgen voor veiligheid en vertrouwen in de groep is een groot deel van mijn visuele faciliteerwerk bij de Rijksoverheid niet zichtbaar in sociale media.

Al 10 jaar is Mireille Groet creatief facilitator bij de Rijksoverheid (het Rijksfaciliteernetwerk bekend als ‘de Tigers’). Interdepartementaal stimuleert ze al jaren de samenwerking en professionalisering van de rijksfacilitators, zoals via de KennisCommunity Groepsfacilitatie en de Inspiratieparade Rijk. In 2015 ontdekte ze het fenomeen ‘visual notes’. Sindsdien ontwikkelt ze zich ook als visueel facilitator. Het is haar missie collega’s en stakeholders te helpen maatschappelijke en organisatorische vraagstukken aan te pakken via creatief en visueel denken in alle onderdelen van het proces: van visie tot evaluatie. Voorjaar 2018 heeft ze het Visueel Netwerk Rijk opgezet om gelijkgestemden bijeen te brengen. Als ambassadeur van het Doodle Clubhouse geeft ze wekelijks tekenles aan kinderen van 3 tot 12 jaar in het buurtcentrum op de kinderboerderij en af en toe op de school van haar eigen kinderen. Dankzij haar kinderen is ze zomer 2018 de trotse illustrator van 3 kleurboeken en 1 publicatie voor haar werk.

Leuk artikel? Blijf op de hoogte door u aan te melden voor de Spilter nieuwsbrief. Deze wordt vier keer per jaar verstuurd en bevat tips, gastblogs en meer!


Related Blogs

Posted by admin | 13/12/2018
Strategic Prototyping
Strategic Prototyping Door Mariette van Muijen van ILUMY Tips geven of tips laten geven Live, in sessies, zou ik zelf niet snel tips geven. Ik geloof in het potentieel van...
Posted by admin | 25/06/2018
Innovatie tool
Innovatie tool Spilter wordt breed ingezet. Van Versnellingskamer tot online enquête en van World Café tot stakeholdersanalyse. Dit altijd in de context van een tijdsgebonden project. In het afgelopen jaar...
Posted by admin | 03/05/2018
Kom uit die comfortzone
Energizers voor volwassenen Houd de aandacht van uw deelnemers vast en haal ze uit hun vaste (denk)patronen. Energizers zorgen er niet alleen voor dat de deelnemers loskomen en samen lachen...